الهیات عملی

الهیات عملی

نقد و بررسی فیلم مارمولک در سه ساحت؛ (اجتماعی، اخلاقی و دینداری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد ادیان و عرفان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
چکیده
این پژوهش به تحلیل چندلایه فیلم «مارمولک» می‌پردازد و سه محور اصلی آن، یعنی آسیب‌های اجتماعی، بن‌مایه‌های اخلاقی و مسئله دینداری را با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تئوری‌های جامعه‌شناسی، فلسفه اخلاق و دین‌شناسی مورد بررسی قرار می‌دهد. تحلیل آسیب‌های اجتماعی نشان می‌دهد که رنج‌های شخصیت‌ها، از جمله خودکشی ناموفق رضا مثقالی، معلول ساختارهای اجتماعی است؛ به طوری که اضطراب جایگاه اجتماعی (بر اساس نظریه دوباتن) به عنوان محرک اصلی بروز ناهنجاری‌ها عمل می‌کند. همچنین، فیلم به شکلی انتقادی به معضلاتی چون طلاق و همسرآزاری پرداخته و آن را به حس اقتدار مردانه و نادیده گرفتن اخلاق زناشویی نسبت می‌دهد. در سطح اخلاقی، فیلم بر آموزه‌های بودا مبنی بر «رنج ناتمام انسان» تأکید کرده و مواجهه اخلاقی با این رنج را مسیر رهایی می‌داند. این امر در تقابل با اعمال زور و تزویر قرار می‌گیرد. محور اصلی و نوآورانه تحلیل، نقد دینداری سطحی و ریاکارانه است. فیلم با نمایش جزم و جمود فکری و همچنین رواج ظواهر دینی بدون روح معنوی (بت‌پرستی دینی)، نشان می‌دهد که چگونه دین می‌تواند ابزار ارضای نیازهای مادی یا تقویت تعصب شود. در نقطه مقابل، دینداری رضا مثقالی، مظهر یک معنویت فردی، اصیل و غیرانحصاری است که تعصب و سلطه را نفی کرده و به تجربه زیسته فردی در جستجوی معنا وزن می‌دهد. مقاله در نهایت نتیجه می‌گیرد که فیلم نه تنها نقدی بر ساختارهای دینی/اجتماعی است، بلکه امکان بازخوانی تجربه دینی اصیل در جامعه معاصر را نیز فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Criticism and Analysis of the Film "The Lizard" in Three Aspects; (Social, Moral, and Religious)

نویسندگان English

valiyollah nasiri 1
Ali Ghaedi Bardehi 2
1 Assistant Professor, Department of Comparative Religion and Mysticism, Faculty of Letters and Human Sciences, University of Shahrekord, Shahrekord, Iran
2 M.A. Graduate in Religion and Mysticism, Faculty of Letters and Human Sciences, University of Shahrekord, Shahrekord, Iran
چکیده English

This research deals with a multilayered analysis of the film "The Lizard" and examines its three main axes, namely social harms, moral themes, and the issue of religiousness, using the descriptive-analytical method and theories of sociology, moral philosophy, and theology. The analysis of social harms shows that the suffering of the characters, including Reza Moshqali's unsuccessful suicide, is caused by social structures; so that social status anxiety (based on de Botton's theory) acts as the main driver of the emergence of abnormalities. Also, the film critically addresses problems such as divorce and spousal abuse, attributing it to a sense of male authority and ignoring marital morality. On a moral level, the film emphasizes Buddha's teachings on "unfinished human suffering" and considers moral confrontation with this suffering as the path to liberation. This is contrasted with the use force and deception. The main and innovative focus of the analysis is critique of superficial and hypocritical religiosity. By showing dogma and intellectual rigidity, as well as the prevalence of religious appearances without a spiritual soul (religious idolatry), the film shows how religion can become a means of satisfying material needs or reinforcing prejudice. In religiosity is the embodiment of an individual, authentic, and non-exclusive spirituality that negates prejudice and domination and gives weight to the individual’s lived experience in the search for meaning. The article ultimately concludes that the film is not only a critique of religious/social structures, but also provides the possibility of reinterpreting the authentic religious experience in contemporary society.

کلیدواژه‌ها English

Lizard film
social harms
ethics
religiosity
بابایی، ر. (1391). یادداشت‌ها و گفتاره‌های خارج از نوبت. انتشارات نگاه معاصر.
بابایی، ر. (1397). دیانت و عقلانیت؛ جستارهایی در قلمرو دین‌پژوهی و آسیب‌شناسی دینی. انتشارات آرما.بارون، ر.؛ بیرن، د. و برنسکامب، ن. (1401). روان‌شناسی اجتماعی. (یوسف کریمی، مترجم). نشر روان.
بوردیو، پ. (1399). تمایز. (حسن چاوشیان، مترجم). ثالث.
دوباتن، آ. (1404). اضطراب جایگاه اجتماعی. (مریم تقدیسی، مترجم). انتشارات ققنوس.
دورکیم، ا. (1403). دربارهٔ تقسیم کار اجتماعی. (باقر پرهام، مترجم). انتشارات مرکز.
ستوده، ه. (1401). آسیب‌شناسی اجتماعی؛ جامعه‌شناسی انحرافات. انتشارات آوای نور.
شوپنهاور، آ. (1399). جهان و تأملات فیلسوف؛ گزیده‌هایی از نوشته‌های آرتور شوپنهاور. (رضا ولی‌یاری، مترجم). انتشارات مرکز.
شوپنهاور، آ. (1404). جهان همچون اراده و تصور، (رضا ولی‌یاری، مترجم). انتشارات مرکز.
صدیق سروستانی، ر. (1401). آسیب‌شناسی اجتماعی؛ جامعه‌شناسی انحرافات اجتماعی. انتشارات سمت.
پاشایی، ع. (1402). بودا؛ زندگی بودا، آیین او و انجمن رهروان او گزارش متن‌های کانون پالی. انتشارات نگاه معاصر.
غزالی، م. (1393). احیاء علوم دین. فردوس.
فوکویاما، ف. (1404). اعتماد: فضایل اجتماعی و خلق سعادت. (علیرضا بهشتی، مترجم). روزنه.
کانت، ا. (1399). دین در محدودهٔ عقل تنها. (منوچهر صانعی دره‌بیدی، مترجم). انتشارات نقش و نگار.
کانت، ا. (1401). درس‌های فلسفهٔ اخلاق. (منوچهر صانعی دره‌بیدی، مترجم). انتشارات نقش و نگار.
کانت، ا. (1404). بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق. (احمد احمدی، مترجم). سمت.
گافمن، ا. (1403). نمود خود در زندگی روزمره. (مسعود کیانپور، مترجم). انتشارات مرکز.
گیدنز، آ. (1399). جامعه‌شناسی. (حسن چاوشیان، مترجم). نشر نی.
محقق داماد، م. (1398). فاجعه جهل مقدس. انتشارات سخن.
ملکیان، م. (1395). در رهگذر باد و نگهبان لاله. انتشارات نگاه معاصر.
یونگ، ک. (1399). روانشناسی و کیمیاگری؛ انسان و اسطوره‌هایش. (محمود بهفروزی، مترجم). انتشارات جامی.
Durkheim, E. (1973). Moral Education: A Study in the Theory and Application of the Socia Sociology of Education. Free Press.
James, W. (1897). The Will to Believe and Other Essays in Popular Philosophy. Harvard University Press.