الهیات عملی

الهیات عملی

نقد و بررسی مستندات تفسیری و روایی اهل‌سنت درباره‌ی ورود جن به کالبد انسان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرتضی قاسمی حامد 1
حسین محمدکیا 2
1 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
10.22034/pt.2026.584589.1105
چکیده
موضوع ورود جنّ به کالبد انسان، ازجمله مساِئلی است که درطول تاریخ اندیشه‌ی اسلامی همواره مورد توجه طیف وسیعی از مفسَران و محدَثان اسلامی بوده است و گاه به باورهای رایج در فرهنگ عامّه نیز راه‌ یافته است. اهمیّت بررسی این موضوع در آن است که از یک سو به فهم دقیق‌تر از آیات قرآنی و روایات مرتبط یاری می‌رساند و ازسوی‌دیگر به پالایش نگرش‌های دینی از خرافات و برداشت‌های نادرست کمک می‌کند. ازاین‌رو پژوهش حاضر باهدف نقد و بررسی مستندات تفسیری و روایی در باره‌ی امکان ورود جنّ به بدن انسان انجام شده است. روش تحقیق به شیوه‌ی توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر منابع تفسیری معتبر اهل‌سنت، و همچنین تحلیل روایات مرتبط در جوامع حدیثی اهل‌سنت سامان‌ یافته است. در این پژوهش ابتدا مستندات قرآنی مورد ادّعای قائلان به این نظریه بررسی شده و با رجوع به سیاق آیات و آراء مفسران برداشت درست استخراج گردیده، سپس احادیث مرتبط تحلیل گشته و میزان اعتبار سندی و دلالی آنها ارزیابی شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که نه آیات قرآن به‌صراحت دلالت بر ورود جنّ به کالبد انسان دارند و نه روایات معتبر چنین مدّعایی را به اثبات می‌رسانند، بلکه بیشتر این باورها متأثّر از تفاسیر ظاهری، باورهای فرهنگی و گاه برداشت‌های غیردقیق از متون دینی است. بنابراین بازخوانی انتقادی منابع دینی در مواجهه با موضوعاتی از این دست ضرورت دارد.
کلیدواژه‌ها
جنّ
ورود جنّ به کالبد انسان
مسّ شیطان
نقد تفسیری
نقد روایی
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Review of Sunni Exegetical and Hadith Narrations Regarding Jinn Possession of the Human Body

نویسندگان English

Morteza Ghasemi Hamed 1
Hossein Mohammad Kia 2
1 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Quran and Hadith, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
2 PhD student in Quran and Hadith Sciences, Faculty of Quran and Hadith, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
چکیده English

The subject of Jinn entering the human body is one of the issues that has consistently attracted a wide range of Islamic exegetes and traditionists throughout the history of Islamic thought, sometimes permeating common folk beliefs. The significance of investigating this topic lies in its dual capacity: on one hand, it facilitates a more precise understanding of relevant Quranic verses and traditions; on the other hand, it aids in purifying religious perspectives from superstitions and misconceptions. Therefore, the present study aims to critically examine the exegetical and hadith-based evidences regarding the possibility of Jinn entering the human body. The research employs a descriptive-analytical method, relying on authoritative Sunni exegetical sources and analyzing relevant narrations within Sunni hadith collections. Initially, the Quranic evidences claimed by proponents of this theory are examined, with the correct interpretations extracted by referring to the context of the verses and the opinions of scholars. Subsequently, the relevant hadiths are analyzed, evaluating both their chains of transmission (isnad) and their semantic implications (dalalah). The findings of this research indicate that neither the Quranic verses explicitly denote the entry of Jinn into the human body, nor do authentic hadiths substantiate such a claim. Instead, most of these beliefs are influenced by literalist interpretations, cultural convictions, and occasionally, imprecise understandings of religious texts. Consequently, a critical re-examination of religious sources is essential when addressing such issues.

کلیدواژه‌ها English

Jinn
Jinn possession of the human body
Satanic touch
Exegetical critique
Hadith-based critique
ابن‌تیمیه، ا. (1408ق.). الفتاوی الکبری. دارالکتب العلمیة.
ابن‌حنبل، ا. (1421ق.). مسند الإمام احمدبن حنبل. مؤسسة الرسالة.
ابن‌صلاح، ع. (1423ق.). معرفة أنواع علوم الحدیث. دارالکتب العلمیة.
ابن‌عاشور، م. ط. (1404ق.). التحریر و التنویر. الدار التونسیة.
ابن‌عطیه اندلسی، ع. (۱۴۲۲ق.). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. دارالکتب العلمیة.
ابن‌­قیم جوزیه، م. (1415ق.). زاد المعاد فی هدی خیر العباد. مؤسسة الرسالة؛ مکتبة المنار الإسلامیة.
ابن‌کثیر، ا. (۱۴۱۹ق.). تفسیر القرآن العظیم. دارالکتب العلمیة.
ابن‌منظور، م. (۱۴۱۴ق.). لسان‌العرب. دارصادر.
ابوحیان اندلسی، م. (1420ق.). البحر المحیط. دارالفکر.
ابوداوود سجستانی، س. (1430ق.). سنن ابی‌داوود. دارالرسالة العالمیة.
احمدیان، ع. (1376). حدیث‌شناسی. احسان.
بخاری، م. (1422ق.). صحیح البخاری. دارطوق النجاة.
بغوی، ح. (۱۴۲۰ق.). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. دارإحیاء التراث العربی.
بقاعی، ا. (بی‌تا.). نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور. دارالکتاب الإسلامی.
بوت، ش. (1394). مصر باستان. (علیرضا بهارلو، مترجم). آوند دانش.
بیضاوی، ع. (۱۴۱۸ق.). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. دارإحیاء التراث العربی.
تفتازانی، م. (1412ق.). شرح المقاصد. منشورات الشریف الرضی.
ثعلبی، ا. (1422ق.). الکشف و البیان فی تفسیر القرآن. دارإحیاء التراث العربی.
حاجی‌پوران بنام، ژ. (۱۳۹۵). جن و ارتباط آن با انسان (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد). دانشگاه خوارزمی.
جرجانی، ع. (۱۳۹۴ق.). العوامل. صادق.
حسن، ع. (۱۴۲۵ق.). النحو الوافی. ناصرخسرو.
حسنی بافرانی، ط. و محمودی، ز. (1398). بازخوانی مسئلهٔ خبط شیطان در آیهٔ ۲۷۵ سورهٔ بقره از منظر فریقین. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 16(4)، 37-70. doi: 10.22051/tqh.2020.25960.2460
خرم‌دل، م. (1384). تفسیر نور. احسان.
دارمی، ع. (1421ق.). مسند الدارمی المعروف بسنن الدارمی. دارالمغنی.
راغب اصفهانی، ح. (1412ق.). المفردات فی غریب القرآن. دارالقلم؛ الدار الشامیة.
رشید رضا، م. (1410ق.). تفسیر المنار. الهیئة المصریة العامة ­للکتاب.
زجاج، ا. (1408ق.). معانی القرآن و إعرابه. عالم الکتب.
زمخشری، م. (1407ق.). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. دارالکتاب العربی.
سمرقندی، ن. (بی‌تا.). بحرالعلوم. بی‌جا: بی‌نا..
سمعانی، م. (1418ق.). تفسیرالقرآن. دارالوطن.
سیوطی، ع. (۱۴۰۶ق.). لقط المرجان فی أحکام الجان. مکتبة الرشد.
شریف رضی، م. (۱۳۷۴). نهج‌البلاغه. (صبحی صالح، محقق). مرکز البحوث الإسلامیه.
شریف رضی، م. (1379). نهج‌البلاغه. (محمد دشتی، مترجم). مشهور.
شلتوت، م. (1395ق.). الفتاوی. دارالشروق.
شوکانی، م. (1423ق.). إرشاد الفحول الی تحقیق الحق من علم الأصول. دارإحیاء التراث العربی.
صابونی، م. ع. (1417ق.). صفوة‌التفاسیر. دارالصابونی.
صادقی تهرانی، م. (1365). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة. فرهنگ اسلامی.
طالقانی، م. (1362). پرتوی از قرآن. شرکت سهامی انتا.
طباطبایی، م. ح. (۱۳۹۳ق.). المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسهٔ اسماعیلیان.
طبرسی، ف. (۱۴۱۵ق.). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. مؤسسة الأعلمی.
طبری، م. (1412ق.). جامع البیان فی تفسیر القرآن. دارالمعرفة.
طحان، م. (1415ق.). تیسیر مصطلح الحدیث. مرکز الهدی.
شاورانی، م. (1402). بررسی تجربه‌های آشنائی و دیدار عارفان با «جنّ» و «پری» در منابع صوفیه. مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی، 7(2)، 109-134. doi: 10.22111/jrm.2024.46919.1143
عبیدات، ع. ن. (1400ق.). عالم الجن فی ضوء الکتاب و السنة (رسالة ماجستیر). جامعة الإمام محمدبن سعود الإسلامیة.
عسکری، ح. (بی‌تا.). الفروق اللغویة. دارالعلم و الثقافة.
عظیم‌آبادی، م. ا. (1415ق.). عون المعبود شرح سنن ابی‌داود. دارالکتب العلمیة.
غزالی، م. (1381). نگرشی نو در فهم احادیث نبوی. (داود ناروئی، مترجم). احسان.
فخر رازی، م. (۱۴۲۰ق.). مفاتیح‌الغیب. دارإحیاء التراث العربی.
قرآن کریم. (۱۳۷۶). (محمدمهدی فولادوند، مترجم). دارالقرآن الکریم.
قرطبی، م. (1427ق.). الجامع لأحکام القرآن. مؤسسة الرسالة.
قطب، س. (۱۴۰۸ق.). فی ظلال القرآن. دارالشروق.
کتاب مقدس: عهد عتیق و عهد جدید (1388). (فاضل خان همدانی، ویلیام گلن و هنری مرتن، مترجمان). اساطیر.
کلینی، م. (۱۴۰۷ق.). الکافی. دارالکتب الإسلامیه.
ماوردی، ع. (بی‌­تا.). النکت و العیون. دارالکتب العلمیة.
مجلسی، م. ب. (1403ق.). بحارالأنوار. دارإحیاء التراث العربی.
مراغی، ا. م. (بی‌تا.). تفسیر المراغی. دارإحیاء التراث العربی.
مسلم‌بن حجاج نیشابوری. (بی‌تا.). صحیح مسلم. دارإحیاء التراث العربی.
مکارم شیرازى، ن. (1374). تفسیر نمونه. دارالکتب الإسلامیه.
مکی‌بن ابی‌طالب. (۱۴۲۹ق.). الهدایة إلى بلوغ النهایة. جامعة الشارقة.
موسوی‌مقدم، غ. م.، و جعفری، م. (1394). تجسم و رؤیت جنّ از منظر عقل و نقل. تحقیقات کلامی، 3(9)، 109-128.
نسائی، ا. (1406ق.). المجتبی من السنن. مکتب المطبوعات الإسلامیة.
نووی، ی. (1392ق.). المنهاج شرح صحیح مسلم بن الحجاج. دارإحیاء التراث العربی.
نیشابوری، ح. (۱۴۱۶ق.). غرائب القرآن و رغائب الفرقان. دارالکتب العلمیة.
الهیات عملی
دوره 2، شماره 2
پاییز و زمستان
بهمن 1404
صفحه 203-231