الهیات عملی

الهیات عملی

رویکرد تقریب گرایی در تفاسیر معاصر شیعه (مطالعه ی موردی: آلاءالرحمن، المیزان و من وحی القرآن)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
2 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
3 پژوهشگر، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
چکیده
تقریب مذاهب اسلامی به‌عنوان راهبردی برای انسجام امت، جایگاه ویژه‌ای را در مباحث اندیشه‌ی دینی و الهیات عملی و کاربردی مسلمین در جهان معاصر به خود اختصاص داده است. اندیشوران مسلمان اعم از شیعه و اهل سنت، به‌ویژه در دوران اخیر، سهم خطیری در تبیین نظری و تعمیق عملی این راهبرد داشته‌اند. در این میان، مفسران معاصر شیعه با توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روزگار خود، رویکردهای گوناگونی در تفسیر قرآن برای تقویت همگرایی مسلمانان اتخاذ کرده‌اند. این مقاله به روش تطبیقی و تحلیل محتوا به بررسی رویکرد تقریبی سه مفسر برجسته‌ی معاصر شیعه؛ شیخ محمدجواد بلاغی، علامه محمدحسین طباطبایی و علامه محمدحسین فضل‌الله که در فضاهای متفاوت اجتماعی و فرهنگی زیسته و از دیدگاه‌های علمی گاه متمایزی برخوردار بوده ‌اند، می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هر یک از این مفسران با تکیه بر دیدگاه‌های علمی و تجربه‌ی عملی و زیست اجتماعی خود، راهکارهایی خاص برای تحقق تقریب ارائه کرده‌اند. مهم‌ترین وجوه مشترک این مفسران تقریب‌گرا؛ تکیه بر اصول و مبانی دینی، عقل‌گرایی و پرهیز از تعصبات مذهبی است، اما با توجه به تفاوت‌های فضای زیستی، فرهنگ اجتماعی و نگرش علمی هر یک، تفاوت‌هایی نیز در شدت تأکید ایشان بر مبارزه با استعمار، استفاده از منابع اهل سنت و نگاه اجتماعی–سیاسی مشاهده می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Approximation Approach in Contemporary Shiite Interpretations (Case Study: Ala'ar-Rahman, Al-Mizan, and Man Wahi Al-Quran)

نویسندگان English

Davood Memari 1
Atefeh Zarsazan khorasani 2
Alireza Karimi 3
1 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Islamic Sciences and Research, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
2 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Quran and Hadith, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
3 Researcher, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
چکیده English

schools as a strategy for the unity of the nation has occupied a special place in the discussions of religious thought and practical and applied theology of Muslims in the contemporary world. Muslim thinkers, both Shiites and Sunnis, especially in recent times, have made a significant contribution to the theoretical explanation and practical deepening of this strategy. Meanwhile, contemporary Shiite interpreters, considering the political, social, and cultural conditions of their time, have adopted various approaches in interpreting the Quran to strengthen the convergence of Muslims. This article, using a comparative method and content analysis, examines the approximate approach of three prominent contemporary Shiite interpreters: Sheikh Muhammad Javad Al-Balaghi, Allama Muhammad Hossein Tabataba'i, and Allama Muhammad Hossein Fazlullah, who lived in different social and cultural spaces and had sometimes distinct scientific perspectives. The findings of the investigation show that each of these commentators, relying on their scientific views and practical and social life experiences, has presented specific solutions for achieving approximation. The most important common features of these approximation-oriented commentators are; reliance on religious principles and foundations, rationalism and avoidance of religious prejudices, but considering the differences in the biological environment, social culture and scientific attitude of each, there are also differences in the intensity of their emphasis on combating colonialism, using Sunni sources and socio-political outlook

کلیدواژه‌ها English

Approximate approach, Ala'
al-Rahman, Al-Mizan, Man Wahi al-Quran, Religious principles, rationalism,, social integration
اسدآبادی، ج. (1383). مقالات و نامه‌ها. مؤسسهٔ مطالعات اسلامی.
بلاغی، م. ج. (بی‌تا.). آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. مطبعة‌الآداب.
جعفری، ا. (1392). وحدت و همگرایی در تفاسیر معاصر. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهٔ اسلامی.
جوادی آملی، ع. (1390). تفسیر موضوعی قرآن. مرکز نشر اسراء.
حسینی، ج. (1397). قرآن و جامعهٔ اسلامی. مرکز مطالعات تقریبی.
رشید رضا، م. (1390ق./1968). تفسیر المنار. المکتبة التجاریة.
شرف‌‌الدین عاملی، ع. ح. (۱۴۱۰ق.). المراجعات. منشورات الشریف الرضی.
شلتوت، م. (1404ق./1982). تفسیر القرآن الکریم. دارالشروق.
صدوق، م. (1362). من لایحضره الفقیه. دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، م. ح. (1417ق.). المیزان فی تفسیر القرآن. احیاءالتراث.
طباطبایی، م. ح. (1362). المیزان فی تفسیر القرآن. جامعهٔ مدرسین.
فضل‌اللّه، م. ح. (1419ق.). من وحی القرآن. دارالمؤسس.
قرآن کریم. (1445ق.). مجمع الملک فهد.
قمی، ا. (1393). تقریب مذاهب اسلامی؛ مبانی و چالش‌ها. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهٔ اسلامی.
کاظمی، م. (1398). روش‌های تقریب‌گرایی در تفسیر قرآن معاصر (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد). دانشگاه تهران.
کلینی، م. (1365)، الکافی. دارالکتب الاسلامیه.
ملک‌زاده، ع. (1390). تقریب مذاهب اسلامی و چالش‌های آن. فصلنامهٔ مطالعات اسلامی معاصر، 4(2)، 45–72.
مصباح یزدی، م. ت. (1385). اندیشهٔ سیاسی اسلام. انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، م. (۱۳۷۲). وحدت اسلامی (مجموعه آثار، ج ۲۳). انتشارات صدرا.
مغنیه، م. ج. (۱۴۲۴ق.). التفسیر الکاشف. دارالکتب الإسلامیة.
لنگهاوزن، م. (1380). وحدت و تنوع در اندیشهٔ معاصر مسلمانان. (احمد نراقی، مترجم). مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مکارم شیرازی، ن. (1417ق./1995). تفسیر نمونه. دارالکتب الاسلامیه.
نجفی، ع. (1400). بیداری اسلامی و تعاملات فکری در جهان اسلام. انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.