الهیات عملی

الهیات عملی

کارکردهای الهیات عملی در منازعات اجتناب‌ناپذیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته کارشناسی ارشد معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
چکیده
منازعات سیاسی و بین‌المللی در جهان معاصر صرفاً برآمده از تعارض منافع مادی یا رقابت‌های ژئوپلیتیک نیستند، بلکه در بسیاری از موارد با هویت‌ها، روایت‌ها، ارزش‌ها و تلقی‌های اخلاقی بازیگران پیوند دارند. ازاین‌رو، در وضعیتی که منازعه به‌ویژه از سوی یکی از طرف‌ها استمرار می‌یابد و امکان حل کامل آن در کوتاه‌مدت فراهم نیست، پرسش از چگونگی مهار اخلاقی و عقلانی آن اهمیت می‌یابد. مسئله اصلی این مقاله آن است که الهیات عملی چگونه می‌تواند در شرایط اجتناب‌ناپذیری منازعات سیاسی و بین‌المللی، به کاهش آسیب‌ها، مهار خشونت و حفظ امکان گفت‌وگو کمک کند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و روش گردآوری داده‌های اسنادی ـ کتابخانه‌ای انجام شده و با بهره‌گیری از چارچوب نظری سازه‌انگاری، نسبت میان آموزه‌های الهیاتی و سطوح کاهش منازعه را بررسی می‌کند. در فرایند پاسخ به پرسش تحقیق، ابتدا مفاهیم منازعه، خشونت، الهیات عملی و چهار سطح کاهش منازعه یعنی پیشگیری، مدیریت، حل و تبدیل تبیین شده و سپس مبانی اخلاقی الهیات عملی، از جمله کرامت انسانی، عدالت، نفی ظلم، وفای به عهد و قیود اخلاقی کنش در منازعه تحلیل شده‌اند. یافته مقاله نشان می‌دهد که در وضعیت‌های اجتناب‌ناپذیر، ترتیب متعارف سطوح کاهش منازعه دگرگون می‌شود و مدیریت منازعه در اولویت نخست قرار می‌گیرد. نوآوری مقاله در آن است که الهیات عملی را نه صرفاً به‌مثابه توصیه‌ای اخلاقی، بلکه به‌عنوان الگویی راهبردی برای بازتنظیم معناها، هویت‌ها و روایت‌های منازعه و جلوگیری از تثبیت دشمنی مطلق معرفی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Functions of Practical Theology in Unavoidable Conflicts

نویسنده English

Reza Ansari Bardeh
M.A. Graduate in Islamic Studies and Political Science, Faculty of Islamic Studies and Political Science, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
چکیده English

Political and international conflicts in the contemporary world are not shaped solely by material interests or geopolitical competition; they are also influenced by identities, moral perceptions, and competing narratives through which actors interpret one another. In situations where conflict becomes unavoidable and cannot be resolved in the short term, the central challenge is not merely ending the conflict but managing it in a way that restrains violence and preserves ethical boundaries. This article examines how practical theology can contribute to the ethical containment and reduction of unavoidable conflicts. Using a descriptive–analytical method and documentary sources, the study employs constructivism as its theoretical framework to explore the relationship between theological teachings and the levels of conflict reduction. The article analyzes four levels of conflict reduction—prevention, management, resolution, and transformation—and evaluates their relevance under conditions of unavoidable conflict. The findings suggest that when conflict persists and cooperation is limited, conflict management becomes the primary priority, aimed at preventing disproportionate violence, safeguarding human dignity, and maintaining minimal channels of dialogue. The study argues that practical theology functions not only as a moral discourse but also as a strategic framework for reshaping meanings, identities, and narratives of conflict in ways that prevent the absolutization of enmity and keep open the possibility of future transformation.

کلیدواژه‌ها English

Practical Theology
Unavoidable Conflict
Constructivism
Conflict Management
Human Dignity
اخویان، م. ع. و نکونام، س. (1405). الگوی سه‌گانهٔ اخلاق‌محور در تعامل با غیرمسلمانان؛ از نظریهٔ قرآنی تا قانون اساسی. فصلنامهٔ پژوهش­های اخلاقی، 3 (16)، 5-24.
آرنولد، ج. ا. (1400). تاریخ. (احمدرضا تقاء، مترجم). نشر ماهی.
اسمیت، ج. ک. (1401). چگونه سکولار نباشیم؟. (حامد قدیری، مترجم). نشر ترجمان.
اکبری، ر. (1402). الهیات عملی ظرفیت­ها و چالش­ها. بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی.
انصاری بارده، ر. (1403). الهیات عملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران؛ چالش با نظم جهانی، فرصت­ها و تهدیدها. (رسالهٔ دکتری). دانشگاه امام صادق(ع). تهران. ایران. قابل بازیابی از گنج، پایگاه اطلاعات علمی ایران (ایرانداک):
انصاری بارده، ر. و جاودانی‌مقدم، م. (1400). مفهوم راهبرد مقاومت فعال در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامهٔ علمی راهبرد، 30 (1)، 101-127.
انواری، م. ج. (1399). الهیات. مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. بازیابی شده از:
https://www.cgie.org.ir/fa/article/225675/%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%AA.
تافلر، ا. و تافلر، ه. (1402). به سوی تمدن جدید سیاست در موج سوم. (محمدرضا جعفری، مترجم). نشر نو.
جوادی ارجمند، م. ج. و متین جاوید، م. (1387). بررسی نقش حل و فصل منازعه در روابط بین الملل. فصلنامهٔ سیاست، 38(1)، 15-38.
چول هان، پ. (1402). جامعهٔ فرسودگی، جامعهٔ شفافیت. (محمد معماریان، مترجم). نشر ترجمان.
حقانی فضل، م. و صادق‌نیا، م. (1398). راه‌حلی مؤمنانه برای زیست در دنیای مدرن: تحلیلی بر گفت‌وگوی ادیان. فصلنامهٔ معرفت ادیان، 10(4)، 91-111.
دوپره، ل. (1401). روشنگری و بنیادهای فکری فرهنگ مدرن. (سید مسعود آذرفام، مترجم). ققنوس.
دهقانی فیروزآبادی، ج. (1382). تحول نظریه‌های منازعه و همکاری در روابط بین‌الملل. پژوهش حقوق عمومی، 5(8)، 73-117.
رسولی­پور، ر. (1405). راهی جز گفت­وگو نیست؛ مبانی دین گفت­و­گویی در اندیشه و عمل امام موسی صدر. مؤسسهٔ فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر.
رفیعی موحد، م. (1401). بررسی تفسیری احتمال تعارض آیه «لا إکراهَ فی الدین» با آیهٔ مباهله. نشریهٔ علمی مطالعات تفسیری، ۱۳(۵۱)، ۶۷-۸۶.
سیدباقری، ک. (1397). عدالت سیاسی در قرآن کریم. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
صباغیان، ع. (1376). نقش میانجیگری در حل‌وفصل اختلافات بین­المللی. مؤسسهٔ چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
صرامی، س. ا. (1399). قاعدهٔ فقهی نفی ظلم در قرآن کریم. دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی، 12(12)، 27-56.
علیخانی، علی­اکبر (1377). کرامت انسانی در سیره سیاسی امام علی (ع). فصلنامه فرهنگ، (27-28)، 215- 228.
غزالی­فر، ع. (1403). (ر. انصاری بارده، مصاحبه کننده)
قرآن کریم. (1445ق.). آیات متعدد، مجمع الملک فهد.
گل‌باغ، م. م. و مرشدی‌زاد، ع. (1402). صلح مثبت در چشم‌انداز نظری. فصلنامهٔ مطالعات راهبردی، 27(1)، 7-28.
فرمی‌باف، ح.؛ خواجه‌پور، ک.؛ و عاصی، ا. (1399). ادبیات مقاومت از منظر قرآن و روایات. سیاست دفاعی، 29(112)، 167-199.
مجتهدزاده، پ. و ربیعی، ح. (1388). بررسی الگوهای حل‌وفصل منازعات و ارائهٔ مدل بهینهٔ حل منازعات سرزمینی. فصلنامهٔ بین‌المللی ژئوپلیتیک، 5(14)، 1-28.
مشیرزاده، ح. (1399). تحول در نظریه­های روابط بین­الملل. انتشارات سمت.
واعظی، م. (1384). مبانی نظری میانجیگری در مناقشات بین­المللی. فصلنامهٔ دانشنامه حقوق و سیاست، 1 (2)، 11-36.
ونت، ا. (1384). نظریهٔ اجتماعی سیاست بین­الملل. (حمیرا مشیرزاده، مترجم). دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.
Adler, E. (1997). Seizing the Middle Ground: Constructivism in World Politics. European Journal of International Relations, (3), 319-363.
Azar, E. E., & Burton, W. J. (Eds.) (1986). International Conflict Resolution: Theory and Practice, Boulder. Macmillan.
Coser, L. A. (1956). the funetions of Social Conflict. the free press.
Illman, R., & Alan, W. S. (2013). Theology and the Arts: Engaging Faith. Routledge
Miller-McLemore (Eds.) (2012). Introduction: the contributions of practical theology. In The Wiley-Blackwell Companion to practical theology. Blackwell.
Wendt, A. (1998). On Constitution and Causation in International Relations. Review of International Studies, (24), 101-117.
Ryan, S. (2009), Conflict transformation: Reasons to be modest. In Handbook of conflict Analysis and Resolution. Routledge Taylor & Francis Group.
Schleiermacher, F. (1850). Brief Outline Of the Study of Theology. William Farrer (tr.). T. & T. Clark.
Smith, G. C. (1966). A comparative analysis of some conditions and consequences of interorganizational conflict (Vol. 10, No. 4). Administrative Science Quarterly.