الهیات عملی

الهیات عملی

اصول و قواعد هشتگانه سلوک عملی از نگاه جنید بغدادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
چکیده
جنید بغدادی از عارفان نامدار و پرتأثیری است که در شکل‌گیری دیدگاه‌های عرفانی و تعالیم معنوی اسلام سهم بسزایی داشته است. از تعالیم عملی مهم او در سیروسلوک، قواعد هشتگانة عملی است؛ یعنی دوام وضو، دوام ذکر، دوام خلوت، دوام روزه، دوام صمت، دوام نفی خواطر، دوام دل با شیخ داشتن و دوام رضا به قضای الهی و ترک اعتراض، که اساس سیر معنوی و بنیان الهیات عملی عرفان اسلامی است و در طول تاریخ، در میان بیشتر طریقت‌ها و سلسله‌های عرفانی مورد توجه بوده است. دوام وضو و دوام ذکر، همان طهارت ظاهر و باطن و رکن آغازین سلوک است. دوام خلوت همراه با صدق و اخلاص و دوام صوم و صمت و نفی خواطر، مهم‌ترین عوامل و اصول در رهایی از نفس و شیطان‌اند. دو اصل آخر، بنیان سلوک بوده و موجب رفع هر نوع خلل در سایر شروط و اصول خلوت‌اند و درهای لطف و کرم حقّ تعالی و انوار الهی را بر قلب سالک می‌گشایند و استحقاق تجلّیّات اسمایی و صفاتی را به او می‌بخشایند. در این‌باره، تاکنون تحقیق مستقلی انجام نشده، بنابراین در این پژوهش، با بهره از تحقیقات کتابخانه‌ای براساس منابع عرفانی و با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، به تبیین و تحلیل این قواعد و اصول هشتگانه و اهمیت و ضرورت آنها در سیروسلوک و نجات سالک از بند هوی و شیطان و دستیابی او به کمالات معنوی و وصولش به مقام قرب الهی می‌پردازیم.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Eightfold Principles and Rules of Practical Conduct from the Perspective of Junayd al-Baghdadi

نویسنده English

MohammadJavad Shams
Associate Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Islamic Sciences and Research, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
چکیده English

Junayd al-Baghdadi is one of the most renowned and influential mystics in Islamic history, playing a pivotal role in shaping the mystical perspectives and spiritual teachings of Islam. Among his key practical teachings are eight essential principles of conduct, which include: steadfastness in ablution, constancy in remembrance, persistence in solitude, continuity in fasting, perseverance in silence, the negation of thoughts, maintaining a heart connected to the master (al-shaykh), and contentment with divine decree, avoiding protest. These principles form the foundation of spiritual progress and the practical theology of Islamic mysticism, having been highly regarded across various mystical orders and traditions. Steadfastness in ablution and remembrance represents the purification of both the outer and inner self, marking the beginning of the mystical path. The principles of persistence in solitude, coupled with honesty and sincerity, fasting, silence, and the negation of thoughts, are crucial for overcoming the ego and resisting the influence of Satan. The final two principles—the connection of the heart to the master and contentment with divine decree—are foundational to the path. They address any shortcomings in the practice of solitude and open the seeker’s heart to divine grace, mercy, and illumination. Together, these principles make the seeker eligible for the manifestations of divine names and attributes. To date, no independent research has fully explored these principles. Therefore, this study, utilizing library research and mystical sources through a descriptive-analytical approach, aims to elucidate and analyze these eight principles. It underscores their significance in freeing the seeker from the shackles of ego and Satan, achieving spiritual perfection, and attaining the station of divine proximity.

کلیدواژه‌ها English

Junayd
behavior
eight principles
solitude
fleeting thoughts (khawāṭir)
ـ ابوطالب مکی، محمدبن علی (۱۴۲۲ق). قوت‌القلوب فی معاملة‌المحبوب. تصحیح محمود ابراهیم محمد الرضوانی. قاهره: مکتبه دارالتراث.
ـ ابونعیم اصفهانی، احمد (۱۴۰۷ق). حلیةالاولیاء و طبقات‌الاصفیاء. بیروت: دارالکتب العلمیّه.
ـ انصاری، خواجه‌عبدالله (۱۳۶۲ش). طبقات‌الصوفیه. به کوشش محمدسرور مولایی. تهران: انتشارات توس.
ـ باخرزی، ابوالمفاخر یحیى (۱۳۸۳ش). اورادالاحباب و فصوص‌الآداب. به کوشش ایرج افشار. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ـ برزشابادی، شهاب‌الدین امیرعبدالله (۱۳۸۷ش). رسالۀ کمالیه. تصحیح محمد خواجوی. تهران: انتشارات مولی.
ـ جندی، مؤیّدالدین (۱۳۶۲ش). نفحةالروح و تحفةالفتوح. تصحیح نجیب مایل هروی. تهران: انتشارات مولی.
ـ روزبهان بقلی، روزبهان‌بن ابی‌نصر (۱۴۲۸ق). تقسیم‌الخواطر. تصحیح احمد فرید المزیدى‏. قاهره: دارالآفاق العربی.
ـ سراج طوسی، عبدالله (۱۹۱۴). اللمع فی التصـوف، بـه کـوشش ر. نیکلسن، لیـدن، بریل.
ـ سلمـی، ابوعبدالرحمن (۱۹۶۰). طبقات‌الصوفیه. به کوشش یوهانس پدرسن، لیدن، بریل.
ـ سهروردی، شهاب‌الدین ابوحفص عمر (۱۴۲۷ق). عوارف‌المعارف. تصحیح احمد عبدالرحیم السایح و توفیق على وهبة. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
ــــــــــ (۱۳۶۴ش). ترجمۀ عوارف‌المعارف. ترجمة ابومنصور عبدالمؤمن اصفهانی. به کوشش قاسم انصاری. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ عبادی مروزی، قطب‌الدین (۱۳۴۷ش). التصفیة فی احوال المتصوفه (صوفی نامه). به کوشش غلامحسین یوسفی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
ـ کاشانی، عزالدین محمود (۱۳۸۱ش). مصباح‌الهدایة و مفتاح‌الکفایة. تصحیح جلال‌الدین همایی. تهران: مؤسسة نشر هما.
ـ عطار نیشابوری، فریدالدین محمد (۱۳۸۳ش). تذکرةالاولیاء. تصحیح رینولد آلن نیکلسون و به کوشش ع. روح‌بخشان. تهران: انتشارات اساطیر.
ـ علاءالدولۀ سمنانی، احمد (۱۳۸۳ش). «در جهاد». مصنفات فارسی. تصحیح نجیب مایل هروی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ــــــــــــ (۱۳۶۲ش). العروة لاهل الخلوة و الجلوة. تصحیح نجیب مایل هروی. تهران: انتشارات مولی.
ـ قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم (۱۳۹۷ق). الرسالة القشیریة. تصحیح عبدالحلیم محمود و محمودبن شریف. قاهره.
ــــــــــــ (۱۳۶۱ش). ترجمۀ رسالة قشیریه. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ کلابادی، ابوبکر محمد (۱۴۱۵ق). التعرف لمذهب اهل التصوف. قاهره: مکتبة الخانجی.
ـ مجدالدین بغدادی، ابوسعید محمد (۱۳۶۸ش). تحفةالبرره فی مسائل‌العشره. همراه با ترجمة محمدباقر ساعدی خراسانی. به اهتمام حسین حیدرخانی. تهران: انتشارات مروی.
ـ مستملی بخاری، ابوابراهیم اسماعیل (۱۳۶۵ش). شرحالتعرف لمذهبالتصوف. تصحیح محمد روشن. تهران: انتشارات اساطیر.
ـ نجم‌الدین رازی، ابوبکر عبدالله (۱۳۸۴ش). مرصادالعباد. تصحیح محمدامین ریاحی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ نجم‌الدین کبری، ابوالجناب احمد (۱۳۶۲ش). الاصول العشرة. ترجمۀ عبدالغفور لاری. به اهتمام نجیب مایل هروی. تهران. 
ــــــــــــــ (۱۳۶۴ش). رسالة الی الهائم الخائف من لومه اللائم. تصحیح و توضیح توفیق هاشم سبحانی. تهران: انتشارات کیهان.
ـــــــــــــ (۱۳۶۱ش). السائر الحائر. تصحیح مسعود قاسمی. تهران: انتشارات زوّار.
ـــــــــــــ (۱۴۱۳ق). فوائح الجمال و فواتح الجلال، به کوشش یوسف زیدان، کویت، دار سعاد الصباح.
ـ هجویری، علی (1383ش). کشف‌المحجوب. به کوشش محمود عابدی. تهران.
- Abdol-Kader, Ali Hassan (1976). The Life, Personality and Writings of al- Junaid. London.
- Smith, Margaret (1935). Al-Muhāsibī, an Early Mystic of Baghdad, London.
- Subhan, John A. (1999). Sufism, Its Saints and Shrines. New Delhi.
- Trimingham, Spencer J. (1971). The Sufi Orders in Islam. Oxford.