الهیات عملی

الهیات عملی

طبیعت و حیوانات به‌مثابۀ دیگری: بررسی تطبیقی در عهدین و قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، مشهد، ایران
2 دانشجو دکتری ادیان و عرفان اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
دیگردوستی یکی از مباحث مهم اخلاقی است که همواره جزء اصول اخلاقی سفارش‌شدۀ ادیان الهی بوده و در دورۀ معاصر از دیدگاه‌های مختلف در بین دانشمندان علوم گوناگون بحث و بررسی شده است. دیگردوستی همان رفتار خیرخواهانۀ معطوف به دیگری است، اما اینکه حدود آن چگونه است، خود بحثی مفصل و پیچیده است. در متون مقدس ادیان ابراهیمی، اگرچه انسان خلیفۀ خدا بر زمین است و طبیعت در سیطرۀ او، بااین‌حال این مقام خلیفةاللهی انسان مؤمن را متعهد به انجام اخلاق عملی در قبال طبیعت و حیوانات می‌کند. در اخلاق دینی به‌ویژه اخلاق عملی متون دینی مقدس ابراهیمی، سیطرۀ تام و تمام آدمی بر جهان طبیعت و هرگونه دخل و تصرف در آن و به عبارتی، فساد در زمین پذیرفته‌شده نیست، بلکه بر حفظ محیط زیست تاکید و باید و نبایدهایی برای انسان‌ها مقرر کرده‌اند. این اخلاق در تلاش است تا با آگاه‌نمودن انسان از نحوۀ آفرینش او و جهان طبیعت و به‌کاربردن مفاهیم استعاری همچون پیوندهای نسبی، انسان را به رعایت حقوق این مواهب خدادادی برانگیزاند. این نوشتار، با روش کتابخانه‌ای و رویکرد تطبیقی نگاشته شده و در تلاش است تا دیدگاه متون مقدس را در دو ساحت نظر و عمل پیش روی خوانندگان بگذارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Nature and Animals as "The Other": A Comparative Study of the Bible and the Qur'an

نویسندگان English

Mohsen Sharfaei 1
Ali Akbari Chenari 1 2
1 Researcher, Islamic Research Foundation, Mashhad, Iran
2 Ph.D. Student in Islamic Religions and Mysticism, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

Altruism is a significant moral issue that has consistently been emphasized in the ethical principles of divine religions. In the contemporary era, it has been studied and debated from various perspectives by scholars across different disciplines. Altruism refers to benevolent behavior directed toward "the other," yet the boundaries of this concept remain a complex and nuanced topic of discussion. In the sacred texts of Abrahamic religions, humans are considered God's vicegerents on Earth, with nature placed under their dominion. However, this status of Khilāfa (vicegerency) binds the faithful to practical ethical responsibilities toward nature and animals. Religious ethics, particularly practical ethics in the sacred texts of Abrahamic religions, does not sanction absolute dominion over nature or arbitrary interference that leads to corruption on Earth. Instead, it emphasizes environmental preservation and prescribes ethical obligations for humanity. These ethical principles seek to awaken human consciousness regarding the creation of both humanity and the natural world, employing metaphorical concepts such as kinship ties to inspire people to uphold the rights of these divine blessings. This study, using a library-based method with a comparative approach, aims to present both the theoretical and practical dimensions of sacred texts on this subject.

کلیدواژه‌ها English

altruism
the other
Abrahamic religions
nature
animals
ـ قرآن کریم. ترجمۀ محمدمهدی فولادوند.
ـ ابن‌أبی‌جمهور احسائی، محمدبن زین‌الدین (1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. تصحیح مجتبی عراقی. قم: مؤسسۀ سیدالشهداء.
ـ ابن‌اثیر، مبارک‌بن محمد (1367ش). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. تصحیح محمود محمد طناحی. قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان.
ـ ابن‌بابویه قمی، محمدبن علی (1362ش). الخصال. تصحیح علی‌اکبر غفاری. قم: جامعۀ مدرسین.
ـــــــــــ (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم‏.
ـ ابن‌حنبل، احمدبن محمد (بی‌تا). مسند احمدبن حنبل. بیروت: دار صادر.
ـ ابن‌حیون، نعمان‌بن محمد (1385ق). دعائمالاسلام. تصحیح عاصف فیضی. قم: مؤسسة آل‌البیت.
ـ ابن‌میمون، موسی (بی‌تا). دلالة‌الحائرین. به کوشش حسین اتای. قاهره: مکتبة الثقافة الدنیه.
ـ اعتمادی‌فر، اعظم و اعتمادی‌فر، زهرا (1395ش). «حفظ حیات طبیعت برمبنای اخلاق قرآنی». پژوهش­های اخلاقی،  25: 5ـ18.
ـ اکبری چناری، علی و شرفایی، محسن (1402ش)، «بررسی تطبیقی مبانی خداشناختیِ دیگردوستی در ادیان ابراهیمی». انسان‌پژوهی دینی، 20 (49): 217ـ236.
ـ الخشن، حسین احمد (1395ش). اسلام و محیط‌زیست گام‌هایی به‌سوی فقه زیستمحیطی. ترجمۀ حمیدرضا شیخی. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
ـ آقایی، احمد (1391ش). «قربانی در آیین یهود». هفت آسمان. 14(53).
ـ آنترمن، اَلن (1391ش). باورها و آیین‌های یهودی. ترجمۀ رضا فرزین. قم: انتشارت دانشگاه ادیان و مذاهب.
ـ بخاری، محمدبن اسماعیل (1401ق). صحیحالبخاری. دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
ـ بروجردی، آقاحسین (1386ش). جامع أحادیث الشیعة. تصحیح جمعی از محققان. تهران: انتشارت فرهنگ سبز.
ـ بریجانیان، ماری (1390). فرهنگ اصطلاحات فلسفه و علوم اجتماعی. ویراستۀ بهاءالدین خرمشاهی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ـ ترمذی سلمی، محمدبن‌ عیسی (1403ق). سنن الترمذی. تحقیق و تصحیح: عبدالرحمن محمد عثمان. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
ـ جوادی آملی، عبدالله (1391ش). مفاتیح الحیاة. تحقیق و تنظیم محمدحسین فلاح‌زاده و دیگران، قم: اسراء.
ـ جوادی، محسن و مسعودی، اصغر (1392ش). «حقوق حیوانات از منظر اسلام». پژوهش­های اخلاقی، 14: 21ـ48.
ـ حرّ عاملی، محمدبن حسن (1409ق). وسایلالشیعه. قم: مؤسسة آل‌البیت.
ـ حسینی زبیدی، محمدمرتضی (1414ق). تاجالعروس من جواهرالقاموس. تصحیح علی هلالی و علی سیری. بیروت: دارالفکر.
ـ راوندی کاشانی، فضل‌الله‌بن علی (بی‌تا). النوادر. تصحیح احمد صادقی اردستانی. قم: دارالکتاب.
ـ رجبی باقرآباد، مصطفی (1393). «قرآن، طبیعت و حقوق آن از منظر دو تفسیر فقهی شیعه و سنی». اخلاق زیستی، 12: 11ـ41.
ـ سینگر، پیتر (1396ش). آزادی حیوانات. ترجمۀ بهنام خداپناه، تهران: ققنوس.
ـ صالح ، سید محمدحسن و حسنی، سیدعلی (1396ش). «نقد و بررسی مدلهای الهیات محیط زیست در مسیحیت نوین». ادیان و عرفان. 50 (1): 103ـ127.
ـ طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374ش). المیزان. ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
ـ طبرسی، فضل‌بن حسن (1390ق). اعلام الوری بأعلام الهدی. تهران:‌ اسلامیه.
ـ عهد جدید بر اساس کتاب مقدس اورشلیم. ترجمۀ پیروز سیار. تهران: نشر نی.
ـ فیض کاشانی، محمدبن مرتضی (1406ق). الوافی، اصفهان: کتابخانۀ امام أمیرالمؤمنان علی(ع).
ـ قشیری نیشابوری، مسلم‌بن حجاج (بی‌تا). صحیح مسلم. بیروت: دارالفکر.
ـ کتاب مقدس (1999). ترجمۀ قدیم. انگلستان.
ـ کلینی، محمدبن یعقوب‌بن اسحاق (1407ق). الکافی. تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
ـ مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار. بیروت: دار إحیا التراث العربی.
ـ محسنیان راد، مهدی (1392ش). هنجارها در سه کتاب مقدس: تورات، انجیل و قرآن. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب قم.
ـ مفید، محمدبن محمد (1413ق). المزار. تحقیق محمدباقر ابطحی. قم: کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید.
ـ موحدی ساوجی، محمدحسن، (1396ش)، «حقوق حیوانات از منظر قرآن و سنت»، دین و دنیای معاصر، 6، صص 129 -140.
ـ میلر، ویلیام (1953). کلیسای خدا در جهان یا تفسیر رساله اول پولس رسول به قرنتیان. ترجمۀ ایرج م. امینی. بی جا. بی نا.
ـ نسائی، عبدالرحمان احمدبن علی (1438ق). سنن النسائی. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
ـ نوری، حسین‌بن محمدتقی (1408ق). مستدرکالوسائل و مستنبطالمسائل. قم: مؤسسۀ آل‌بیت.
ـ نهجالبلاغه(بی‌تا). ترجمۀ علی دشتی. قم: مشهور.
ـ هوانگ، فیلیپ (1392ش). خویشتن دوستی یا دیگردوستی؟. برگردان وحید صادقی‌جو و محمد فرجیان. تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
- Epstein, Rabbi Isidore (1965). Step by Step in the Jewish Religion. London: The Soncino Press.
-Grant, Colin (2001),Altruism and Christian Ethics, New York, Cambridge University Press.
- Lerner, Berel Dov (2010). “Religion and Animals: Judaism”. Encyclopedia of Animal Rights and Animal Welfare.2nd: by Marce Bekoof. California: Greenwood Press.
- Linzey, Andrew (2010). “religion and animals: Christianity”, Encyclopedia of Animal Rights and Animal Welfare, Edited by Marc Bekoff. foreword by Jane Goodall.-2nd ed, ABC-CLIO, LLC.
- Monroe, Kristen Renwick (1996). The heart of altruism. Princeton. New Jersy: Princeton University Press.
- Preece, Rod C. & Fraser, David (2010), “The status of animals in Biblical and Christian thought: A study in colliding values. Society & Animals”, WellBeing International WBI Studies Repository, 8 (3).
- Rimbach, James A. (1982). “The Judeo-Christian tradition and the human/animal bond”. International Journal for the Study of Animal Problems, 3(3).
-The Oxford Handbook of Religion and Ecology, (2006) ed by: Roger S. Gottlieb, New York, Oxford University Press.
- Scott Green, William (2005). “Introduction: Altruism and the Study of Religion”, Altruism in World Religion. eds by: Jacob Neusner and Bruce Chilton. Washington D.C: Georgetown University Press.
- Setiawan, M. Nurrosyid Huda & Robin Frenanda Abrilian (2023). “A Comparative Study of Altruism in Christian and Islam”, Journal of Religions Comparative Study of Religions, Vol. 4 No. 1, November, p. 45-64.
- Seidenberg, David Mevorach (2017). “Eco-Kabbalah: Holism and Mysticism in Earth-Centered Judaism”. Companion to Religion and Ecology. New Jersey: Wiley-Blackwell.
- Waldau, Paul (2006). “Religion and Animals”. in Defense of Animals. ed by: Peter Singer. Malden: Blackwell Publishing.
------------ (2011). Human Rights: What everyone needs to know. New York: Oxford University