نوع مقاله : مقاله پژوهشی
عنوان مقاله English
نویسندگان English
One of the most influential movements in the history of the Islamic world, particularly Iran, was the formation of brotherhoods known as fatiyan. Despite the rich pedagogical traditions of the past, and despite examining these traditions within the context of contemporary higher education systems, a gap is evident in the cultivation and provision of human capital. This research investigates the connection between futuwwa codes and the spiritual pedagogy of teaching and learning in pre- and post-Islamic Iran, as well as its origins in other countries. Furthermore, it analyzes the application of these codes within the country's educational system. A content analysis of futuwwa codes was conducted to identify the moral and spiritual principles, including the methodologies employed. The primary objective of this research is to examine the impact of this tradition on the education of learners over centuries, with a particular focus on the devotion and heartfelt connection between student and teacher. Research findings indicate that the futuwwa and Ayyaran traditions in Iran, especially after the advent of Islam, evolved into a moral, social, and spiritual movement. Through its synthesis with Sufism and mysticism, this movement contributed to the growth and development of its divine and spiritual dimension. Unlike modern education, it placed a particular emphasis on the spiritual and moral education of learners, and this education was conducted with love and respect between teacher and student. The educational system based on futuwwa played a significant role in cultivating complete and virtuous individuals, highlighting the shortcomings of the current educational system in this area.
کلیدواژهها English
ـ قرآن کریم.
ـ ابنبطوطه، محمدبن عبدالله (1376ش). سفرنامۀ ابنبطوطه. ترجمۀ محمدعلی موحد، ج1، چ6، تهران: آگاه.
ـ ابنخلدون، ابوزید عبدالرحمنبن محمد (1382ش). مقدمۀ ابنخلدون. ترجمۀ محمد پروین گنابادی، ج6، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ اخوانالصفاء (بیتا). رسائل اخوانالصفاء و خلان الوفاء. بیروت: الدار الاسلامیة.
ـ اصفهانیان، داوود (1355ش). «سیری در افکار بکتاشیه». ارمغان، 58 (1): 17ـ22.
ـ افشاری، مهران و مداینی، مهدی (1381ش). چهارده رساله در باب فتوت و اصناف. تهران: نشر سرچشمه.
ـــــــــــــ (1390ش). سی فتوتنامۀ دیگر. تهران: نشر سرچشمه.
ـ الشیخلی، صباح ابراهیم سعید (1362ش). اصناف در عصر عباسی. ترجمۀ هادی عالمزاده. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ـ ایزدی دهکردی، سیدهمریم (1395ش). خاستگاه و آداب معنوی صنایع و هنر در فتوتنامههای ایرانی اسلامی (رساله دکتری رشتۀ تصوف و عرفان اسلامی). قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
ـ الکاشی، معصومبن عبداللهبن الحسین (1351ش). تحفهالاخوان؛ در باب اصول فتوت و آداب فتیان. مقدمه، تصحیح و تعلیق محمد دامادی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
ـ آقاشیریفیان اصفهانی، مهرداد (1397ش). «اخلاق و معنویت هنر و صناعت به روایت متون صنفی و فتوت». الهیات هنر، (13): 122ـ90.
ـ آمدی، عبدالواحدبن محمد (1337ش). غررالحکم. ترجمۀ محمدعلی انصاری. تهران: محمدعلی الانصاری القمی.
ـ باقری، مهری (1395ش) «آیین فتوت، جوانمردی و اخیت در ایران و آسیای صغیر». نامۀ فرهنگستان؛ مطالعات آسیای صغیر. 15(3)، 69ـ86.
ـ باوندیان، علیرضاو فرهنگدوست، هادی (1401ش). «تبیینِ نقش محتوایِ فتوتنامهها در تعالیِ ساحت اخلاقی هنر ایران». پژوهشهای میانرشتهای زبان و ادبیات فارسی، 1(1)، 145ـ117.
ـ بهرامی، احسان (1364ش). فرهنگ اوستایی. تهران: انتشارات فروهر.
ـ بینای مطلق، سعید و ایزدی دهکردی، سیدهمریم (1397ش). «عرفان اسلامی و آداب معنوی آموزش هنر (با تأکید بر فتوتنامهها)». پژوهشنامه مذاهب اسلامی، 5(10)، 139ـ117.
ـ تکمیل همایون، ناصر (1385ش). آموزش و پرورش در ایران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
ـ حلبی، علیاصغر (1358ش). برگزیدۀ رسائل اخوانالصفا. تهران: انتشارات زوار.
ـ خانمحمدی، علیاکبر (1371ش). «فتوتنامۀ بنّایان». صفه، 2(1): 10ـ15.
ـ خرمشاهی، بهاءالدین (1377ش). دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، ج1، تهران: ناهید، دوستان.
ـ دهخدا، علیاکبر (1377ش). لغتنامۀ دهخدا. ج5 و 11، چ2، تهران: دانشگاه تهران.
ـ ریاض، محمد (1382ش). فتوتنامه: تاریخ، آیین، آداب و رسوم، به انضمام رسالۀ فتوتیۀ میرسیدعلی همدانی. به اهتمام عبدالکریم جربزهدار. تهران: دانشگاه تهران.
ـ زرینی، علی، صفاری، محمدشفیع و سمیعزاده، رضا (1397ش). «جوانمردی، عیاری و فتوّت در قبل و بعد از اسلام». پژوهشنامۀ ادیان، 12(23): 72ـ45.
ـ زندی محب، آرزو (1398ش). «شناخت و تحلیل فتوتنامهها درجهت ارتقاء مهارتآموزی و اخلاق حرفهای معماران». مهارتآموزی، 8(30): 82ـ65.
ـ سلطانزاده، حسین (1364ش). تاریخ مدارس ایران از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون. تهران: آگاه.
ـ سیفی، ندا (1396ش). پژوهشی در امکان احیای نظام استاد شاگردی در آموزش هنر ایرانی اسلامی در عصر حاضر (رسالۀ دکتری). تبریز: دانشگاه هنر اسلامی.
ـ صراف، مرتضی (1352ش). رسایل جوانمردان: مشتمل بر هفت فتوتنامه. با تصحیحات و مقدمۀ مرتضی صراف و مقدمه و خلاصۀ فرانسوی هنری کربن. تهران: انجمن ایرانشناسی فرانسه در ایران.
ـ طوسی، خواجهنصیرالدین (1389ش). متن کامل اخلاق ناصری خواجه نصیرالدین طوسی. به تصحیح و ویرایش سیاوش خوشدل. مؤسسۀ انتشاراتی فراهانی.
ـ طوسی، احمدبن محمد (1360ش). سماع و فتوت. به اهتمام احمد مجاهد. تهران: کتابخانۀ منوچهری.
ـ عمید، حسن (1361ش). فرهنگ فارسی عمید. چاپ هفدهم. تهران: انتشارات امیرکبیر.
ـ عیوقی، بدرالسادات (1385ش). تعلیم و تربیت در ایران از دوران باستان تا انقلاب فرهنگی. تهران: عیوقی.
ـ فرهادی، مرتضی (1390ش). «کار در فتوتنامهها (مرامنامههای صنفی- طریقتیِ خودانگیخته و خودپذیرفتۀ پیشهوران ایرانی)». برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، (8): 1ـ36.
ـ فضائلی، احمد (1391ش). «گامی برای تبیین مرزهای تربیت و تعلیم». پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 19(13): 113ـ135.
ـ فنائی اشکوری، محمد (1402ش). «اخلاق و معنویت در آیین فتوت. ادیان، مذاهب و عرفان». معرفت، (306): 21ـ33.
ـ فیوضات، ابراهیم (1372ش). بررسی تحولات نظام استاد شاگردی در ایران. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
ـ قدیمی، سعید و محمدینژاد، بهزاد (1390ش). شیوهنامۀ تدوین و بازنگری برنامۀ درسی. تهران: دفتر برنامهریزی و پشتیبانی آموزش عالی.
ـ کربن، هانری (1382ش). آیین جوانمردان. ترجمۀ احسان نراقی. چاپ دوم، تهران: انتشارات سخن.
ـ گزنفون (1350ش). سیرت کوروش کبیر، ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: بانک بازرگانی ایران.
ـ مطهری، سیدمرتضی (1382ش). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: انتشارات صدرا.
ـ موسوی گیلانی، سیدرضی (1390ش). درآمدی بر روششناسی هنر اسلامی. قم: انتشارات مدرسة اسلامی هنر.
ـــــــــــ (1390ش). «هنر اسلامی در آیینۀ فتوتنامهها با تأکید بر فتوتنامۀ چیتسازان». مطالعات هنر اسلامی، (15): 24ـ34.
ـ موسوی گیلانی، سیدرضی و شکیبادل، محمد (1395ش). «سلوک عارفانه در سنت استاد و شاگردی فتوتنامهها و تأثیر آن بر خلاقیت هنرمند». آیین حکمت، (28): 197ـ219.
ـ میرفندرسکی، میرزا ابوالقاسم (1387ش). رسالۀ صناعیه، محقق حسن جمشیدی. قم: انتشارات بوستان کتاب.
ـ میلر، ویلبر و میلر، ماری (1385ش). راهنمای تدریس در دانشگاهها. ترجمۀ ویدا میری. تهران: سمت.
ـ ناتل خانلری، پرویز (1348ش). «آئین عیاری». مجلۀ سخن، 19(1): 26ـ19.
ـ نفیسی، سعید (1343ش). سرچشمۀ تصوف در ایران. تهران: کتابفروشی فروغی.
ـ ولایتی، علیاکبر (1389ش). مدارس و حوزههای علمیۀ شیعه. تهران: امیرکبیر.
ـ واعظ کاشفی، مولاناحسین (1350ش). فتوتنامه سلطانی. به اهتمام و مقدمۀ محمدجعفر محجوب. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
