الهیات عملی

الهیات عملی

راهبردهای حیات انسان در حکمت عملی اخوان الصفا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه فلسفه و عرفان اسلامی، دانشکده ادیان و معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
چکیده
موضوع انسان و حیات وی از اصلی‌ترین موضوعات تفکر فلسفی اخوان الصفا بوده است. مساله نوشتار حاضر این بوده که: آیا می‌توان آموزه‌های انسان‌شناسانه ایشان را با چارچوب مطرح شده در علم تدوین استراتژی که علمی نوین و عملی است بازنویسی نمود؟ اگر چنین امکانی وجود داشته باشد، عملا فلسفه و الهیات اخوان الصفا در موضوع انسان‌شناسی تبدیل به حکمت و الهیات عملی میشود. لذا نویسنده با مروری بر آثار این گروه از حکما و آثار نگاشته شده درباره آنها، سعی در یافتن پاسخ این مساله نموده است. اصلی‌ترین نتایجی که به دست آمده بدین شرح است: مأموریت انسان تبدیل شدن به فرشته ای بالفعل و رسیدن به مقام خلیفه اللهی است. در این راستا نقطه ضعف مهم انسان را در یکی از ابعاد اصلی او یعنی جنبه جسمانیت می‌دانند. از جمله نقاط قوت انسان، بعد دیگر وجود او یعنی نفس است. دیگر نقطه قوت وی جهان صغیر بودنش است.  بر همین اساس فرصتها و تهدید های پیش روی وی، هم سطحی با فرشتگان یا هم ردیفی با بهایم است. هدف حیات انسان، رسیدن به سعادت در دنیا و آخرت است. سیاستهای اصلی حرکت در مسیر سعادت را استقامت در طریق، برخورداری از صفای نفس و لزوم بهره گیری از راهنمایی استاد می‌دانند. همچنین یکی از وظایف اصلی انسان را در این مسیر، بازبینی احوال و عادات خویش می‌شمارند. بدین ترتیب به درستی می‌توان ادعا کرد که اخوان الصفا برنامه راهبرد حیات انسان را بدون تصریح به اصطلاحات و مؤلفه های این دانش نوین تدوین کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Strategies for Human Life in Ikhwān al-Ṣafāʾ’s Practical Philosophy

نویسنده English

Majid Ghorbanali Doulabi
Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Mysticism, Faculty of Religions and Islamic teachings, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
چکیده English

The topic of humanity and human life has been a central concern in the philosophical thought of Ikhwān al-Ṣafāʾ (the Brethren of Purity). The question this article addresses is whether their anthropological teachings can be reformulated within the framework of modern strategy development, a contemporary practical science. If such a reformulation is possible, the philosophy and theology of Ikhwān al-Ṣafāʾ on the subject of anthropology could be transformed into practical wisdom and theology. This article seeks to resolve this issue by examining the works of this group of sages, as well as relevant secondary literature. The primary findings are as follows: the mission of humanity, according to Ikhwān al-Ṣafāʾ, is to become an actual angel and attain the status of God’s vicegerent. They emphasize one of humanity’s key weaknesses—physicality. However, they also highlight significant strengths, such as the soul, and describe humanity as a microcosm. Accordingly, the opportunities and threats before humans range from ascending to the rank of angels to descending to the level of animals. The goal of human life is to attain happiness in both this world and the hereafter. They identify key strategies for pursuing happiness, including perseverance on the path, maintaining purity of the self, and seeking guidance from a teacher. Additionally, one of a person’s essential duties is to continually assess their own conditions and habits. Thus, it can be argued that Ikhwān al-Ṣafāʾ formulated a strategic plan for human life, even if they did not explicitly define the terminology and components of this new field of knowledge.

کلیدواژه‌ها English

Ikhwān al-Ṣafāʾ
human life strategy
practical wisdom
practical theology
anthropology
- قرآن کریم.
- احمدبن عبدالله (1984). الرسالة الجامعة. بیروت: دارالأندلس.
- ابن‌مسکویه رازی، احمدبن محمد (1426). تهذیب‌الاخلاق و تطهیرالاعراق، قم: طلیعة النور.
- [بی‌نا.] (1992). رسائل اخوان‌الصفا و خلان‌الوفا. 4 جلد. بیروت: الدار الاسلامیة.
- تامر، عارف (1957). حقیقه إخوان‌الصفا. بیروت: المطبعه الکاثولیکیه.
- توحیدی، ابوحیان (1953). الامتاع و المؤانسه. قاهره: لجنه التألیف و الترجمه و النشر.
- جمال‌الدین، نادیة (2002). فلسفة التربیة عند اخوان الصفا. قاهره: دار الکتاب المصری
- حلبی، علی اصغر (1380). گزیدۀ رسائل اخوانالصفا. تهران: انتشارات اساطیر.
- دیوید، فرد آر. (1386). مدیریت استراتژیک. ترجمۀ علی پارسائیان و محمد اعرابی. تهران: انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
- زمخشری، محمودبن عمر (1407). الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل. قاهره: دار الریان للتراث.
- شریف، میان (میر) محمد (1365). تاریخ فلسفه در اسلام. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- صفا، ذبیح‌الله (1331). تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ـ طباطبایی، سیدمحمدحسین (1412). المیزان فی تفسیرالقرآن. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
- طبرسی، ابوعلی (1406). مجمعالبیان فی تفسیرالقرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
- عبدالرزاق، محمود اسماعیل (1998). اخوان الصفا رواد التنویر فی الفکر العربی. قاهره: دار قباء.
- غالب، مصطفی (2003). اخوان الصفا و خلان الوفا. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
ـــــــــــ (1969). فی رحاب اخوان الصفا و خلان الوفاء. بیروت: منشورات حمد.
- فاخوری، حنا و خلیل جر (1957). تاریخ الفلسفة العربیة. بیروت.
ـ فروخ، عمر (1962). تاریخ الفکر العربی الی ایام ابن خلدون. بیروت.
ـ فرید حجاب و محمد حجاب (1982). الفلسفه السیاسیه عند اخوان الصفا. مصر.
- قفطی، جمال‌الدین (1326). إخبار العلماء بأخبار الحکماء، قاهره: مطبعةالسعاده.
ـ قمیر، یوحنا (1363). اخوان‌الصفا یا روشنفکران شیعه‌مذهب. ترجمۀ محمدصادق سجادی. تهران: انتشارات فلسفه.
- کریمیان، احمد (1380). انسان از دیدگاه اخوان الصفا. تهران: نشر دانا.
ـ معصوم، فؤاد (1998). اخوان‌الصفا فلسفتهم و غایتهم. دمشق: دارالمدی.
- مینتزبرگ، هنری و بروس آلستراند و ژوزف لمپل (1395). جنگل استراتژی. ترجمۀ محمود احمدپور داریانی. تهران: جاجرمی.