Practical Theology

Practical Theology

The Analysis of the Theological Approach of Rashīd al-Dīn Faḍl Allāh Hamadānī in Civilization

Document Type : Research Paper

Author
Assistant Professor, Department of History of Islam, Faculty of Quran and Hadith Studies, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran
Abstract
The civilizational outlook of Muslim thinkers has been deeply shaped by their theological perspectives and the societies they inhabit. Khwāja Rashīd al-Dīn Faḍl Allāh Hamadānī, a pragmatic figure in Iranian and Islamic civilization, exemplifies this connection. His theological approach encompassed both the spiritual and material dimensions of civilization. This research analyzes the theological foundations and perspectives of Rashīd al-Dīn Faḍl Allāh in the context of the Mongol (Ilkhanid) court, with a particular focus on how these influenced his civilizational vision. The study addresses both the material and spiritual aspects of civilization, which are central to this inquiry. The objective of the research is to examine Rashīd al-Dīn's era, his scholarly works, and his practical contributions in light of his theological approach. This research demonstrates that Rashīd al-Dīn lived during one of the most challenging periods in the history of Iran and Islam. Through a pragmatic interpretation grounded in his theological stance, he sought to guide Iranians and Muslims back onto the path of civilization. He achieved this by employing a dynamic framework of conceptual development based on religious foundations, which allowed for a flexible and practical interpretation of theology.
Keywords

ـ اسماعیلی، قربانعلی (1372). شرح احوال و آثار و زندگی سیاسی و شیوۀ تاریخنگاری رشیدالدین فضل‌الله همدانی (648-718هـ)، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد (گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی)، تهران: دانشگاه تهران.
ـ اشپولر، برتولد (1380). تاریخ مغول در ایران، ترجمۀ محمود میرآفتاب، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ اقبال، عباس (1379). تاریخ مغول، تهران: امیر کبیر.
ـ انصاری، حسن (1377). «اصطلاح ملّی ایران و احیای دوبارۀ آن در عصر ایلخانان مغول»، معارف، 15(1و2)، صص 190- 198.
ــــــــــــــ (1378). «قدرت و مشروعیت در دورۀ ایلخانان مغول»، معارف، 16 (3)، صص 73 - 84.
ــــــــــــــ (1378). «مقولۀ جهاد و نزاع ایدئولوژیک در عصر ایلخانان مغول»، معارف، 16 (2)، صص 49-57.
ـ بیانی، شیرین (1379). مغولان و حکومت ایلخانی در ایران، تهران: سمت.
ـ حسن‌زاده، اسماعیل (1388). «مصلحت عمومی در اندیشههای سیاسی خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی»، پژوهشنامۀ انجمن ایرانی تاریخ، 1 (1)، صص 27 – 62.
 ـ حنبلی، ابن‌عماد (1986م). شذرات الذهب فی أخبار من ذهب، حققه محمود الأرناؤوط، خرج أحادیثه عبد القادر الأرناؤوط، دمشق ـ بیروت: دار ابن‌کثیر.
ـ دبیرسیاقی، محمد (1339). تاریخ افرنگ از جامع‌التواریخ، مقدمه و حواشی و فهارس، تهران: کتابفروشی فروغی.
ـ الذهبی، شمس‌الدین (بی‌تا.). العبر فی خبر من غبر، المحقق أبوهاجر محمد السعید بن بسیونی زغلول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
ـ رجب‌زاده، هاشم (1377). خواجه رشیدالدین فضل‌الله، تهران: طرح نو.
ــــــــــــــــ (1387). «اعتقاد دینی رشیدالدین فضل‌الله در آئینۀ رساله‌های او»، آینۀ میراث، دورۀ جدید، 6 (2)، صص 86 – 95.
ـ زریاب خویی، عباس (1385). بزم آوردی دیگر، به اهتمام سیدصادق سجادی، تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
ـ سجستانی، أبوداود، (2009). سنن أبی داود، تحقیق شعیب الأرنؤوط و محمد کامِل قره‌بللی، [بی‌جا.]: دارالرسالة العالمیة.
عسقلانی، ابن‌حجر (1972). الدرر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة، تحقیق محمد عبدالمعید ضان، حیدرآباد: مجلس دائرةالمعارف العثمانیة.
علامه حلی (1352). «تحریر تقریرات درس خواجه رشیدالدین فضل‌الله»، به کوشش عزیزالله عطاردی قوچانی، مجلۀ فرهنگ ایران زمین، 19، صص 106-117.
ـ فضل‌الله همدانی، رشیدالدین (1993). أسوله و أجوبه، به کوشش رضا شعبانی، اسلام آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
ــــــــــــــ (1387). جامع التواریخ، اسماعیلیان، تصحیح محمد روشن، تهران: میراث مکتوب.
ــــــــــــــ (1391). مفتاح التفاسیر، تحقیق و تصحیح هاشم رجب‌زاده، تهران: میراث مکتوب.
ـ کرافولسکی، دورتیا (1993). العرب و إیران: دراسات فی التاریخ و الأدب من المنظور الأیدیولوجی؛ بیروت: دارالمنتخب العربی.
ـ مینوی، مجتبی و افشار، ایرج (1356). وقفنامۀ ربع رشیدی، چاپ حروفی وقفنامۀ خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی با عنوان اصلی: الوقفیّة الرّشیدیة بخط الواقف فی بیان شرائط امور الوقف و المصارف از روی نسخه اصل به همراه مقابله و شرح و یادداشت (تهران: سلسله انتشارات انجمن آثار ملّی شماره 139، سال 2536).
ـ وصاف‌الحضره، شهاب‌الدین فضل‌الله شیرازی (1346). تجزیة الأمصار و تزجیة الأعصار معروف به تاریخ وَصّاف، تحریر به قلم عبدالمحمد آیتی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.